Trên công trường, một công tác chưa có định mức thường lộ ra theo kiểu này: biện pháp thi công thực tế khác hẳn biện pháp giả định trong định mức. Hao phí lệch rõ rệt. Hoặc đơn giản hơn: tra hết Thông tư 38/2026, tra sang định mức chuyên ngành, tra tiếp định mức đặc thù của tỉnh — vẫn không có mã hiệu nào đúng công tác của mình.
Công tác chưa có định mức không phải chuyện hiếm, và nó có lối xử lý hợp pháp rõ ràng. Bài này đi qua ba bước bắt buộc theo đúng thứ tự, nêu những gì Nghị định 206/2026 mới mở ra, và nói thẳng ba vướng mắc mà quy định chưa gỡ.
- Trước khi kết luận là công tác chưa có định mức
- Ba bước xử lý công tác chưa có định mức
- Nghĩa vụ gửi dữ liệu ngược về khi thi công
- Ba điểm mới của Nghị định 206/2026
- Ba vướng mắc thực tế chưa được gỡ
- Hồ sơ cần chuẩn bị khi phải lập định mức mới
Trước khi kết luận là công tác chưa có định mức, hãy kiểm tra ba tầng
Phần lớn trường hợp kết luận công tác chưa có định mức thực ra là tìm chưa đủ chỗ. Trước khi đi tiếp, hãy chắc chắn đã tra hết ba tầng.
| Tầng | Tra ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| 1 | Thông tư 38/2026/TT-BXD, đúng phụ lục theo nhóm công tác | Phải dùng bản phụ lục kèm Công văn 9947/BXD-VPB ngày 29/6/2026, không phải bản phát hành ngày 26/6 |
| 2 | Định mức chuyên ngành của bộ quản lý lĩnh vực công trình | Thuỷ lợi, điện lực, viễn thông, di tích đều có bộ riêng |
| 3 | Định mức đặc thù của tỉnh nơi đặt công trình | Kiểm tra quyết định còn hiệu lực sau sáp nhập tỉnh không |
Toàn bộ cây quyết định sáu bước và cách tra từng tầng em viết ở bài Hệ thống định mức xây dựng Việt Nam 2026. Nếu chưa rõ tầng nào do ai ban hành, xem bài Thẩm quyền ban hành định mức xây dựng.
Ba bước xử lý công tác chưa có định mức, theo đúng thứ tự
Căn cứ nằm ở điểm a khoản 5 Điều 20 Nghị định 206/2026/NĐ-CP: trong quá trình lập tổng mức đầu tư xây dựng và dự toán xây dựng, chủ đầu tư cùng tổ chức, cá nhân lập dự toán được áp dụng, vận dụng, điều chỉnh định mức dự toán trên cơ sở hệ thống định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, hoặc căn cứ vào công nghệ thi công, biện pháp thi công, điều kiện thi công dự kiến để tổ chức xây dựng, xác định định mức.
Bước một — vận dụng định mức đã có
Với công tác chưa có định mức riêng, tìm một định mức của công tác gần giống nhất về bản chất kỹ thuật, rồi dùng nó. Đây là bước nhẹ nhất và nên thử trước.
Ví dụ công tác của bạn là lắp đặt một loại cấu kiện chưa có mã hiệu, nhưng về bản chất là công tác lắp đặt cấu kiện cùng nhóm vật liệu, cùng phương pháp liên kết, cùng khoảng khối lượng đơn vị. Khi đó vận dụng mã hiệu tương tự là hợp lý, và phần thuyết minh chỉ cần nêu rõ vận dụng mã nào, vì sao coi là tương đương.
Bước hai — điều chỉnh định mức cho phù hợp
Khi có định mức gần đúng nhưng điều kiện thi công, biện pháp thi công hoặc công nghệ thi công khác so với giả định của định mức đó, thì điều chỉnh thay vì dùng nguyên.
Điều chỉnh có nghĩa là thay đổi một hoặc vài thành phần hao phí — vật liệu, nhân công, máy — kèm thuyết minh cơ sở. Phần thuyết minh là thứ quyết định hồ sơ có qua được hay không, nên nó phải nêu được: định mức gốc là mã nào, khác biệt về điều kiện thi công là gì, thành phần hao phí nào bị thay đổi và thay đổi bao nhiêu, căn cứ tính là gì.
Bước ba — xây dựng định mức mới
Chỉ tới bước này khi hai bước trên không dùng được, tức là công tác chưa có định mức nào đủ gần để vận dụng hay điều chỉnh. Phương pháp xác định nằm ở Thông tư 37/2026/TT-BXD ngày 26/6/2026 hướng dẫn phương pháp xác định định mức dự toán và các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, có hiệu lực từ 01/7/2026 — thay Thông tư 13/2021/TT-BXD và Thông tư 01/2025/TT-BXD.
Cửa thứ tư: dùng giá xây dựng thay vì dựng định mức
Khoản 5 Điều 77 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 mở thêm một lối: với dự án đầu tư công, trường hợp chưa có định mức hoặc có nhưng chưa phù hợp thì được tổ chức xây dựng, vận dụng, điều chỉnh định mức, hoặc sử dụng giá xây dựng theo quy định tại Điều 78 của Luật để xác định dự toán và tổng mức đầu tư.
Nghĩa là không bắt buộc phải đi tới cùng con đường định mức. Với những hạng mục mà thị trường đã có giá tương đối rõ, đi theo hướng giá có thể gọn hơn và dễ bảo vệ hơn.
Nghĩa vụ gửi dữ liệu ngược về khi thi công
Đây là phần ít người biết nhất, và là nghĩa vụ chứ không phải lựa chọn. Nó áp dụng đúng cho tình huống công tác chưa có định mức mà bạn phải tự xác định.
Điểm b khoản 5 Điều 20 Nghị định 206/2026/NĐ-CP quy định: trong quá trình thi công xây dựng, chủ đầu tư các dự án đầu tư công tổ chức khảo sát, thu thập, xác định định mức dự toán công trình đối với các công tác xây dựng chưa có hoặc đã có nhưng chưa phù hợp với thực tế công trình, theo phương pháp xác định định mức do Bộ Xây dựng hướng dẫn; rồi gửi về Bộ Xây dựng và cơ quan ban hành định mức để phục vụ việc rà soát, xem xét, quyết định cập nhật hệ thống định mức xây dựng.
Điểm c bổ sung: với các công tác xây dựng có công nghệ thi công mới hoặc sử dụng vật liệu mới, chủ đầu tư tổ chức khảo sát, thu thập số liệu theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành định mức.
Quy định tương ứng ở tầng luật là khoản 3 Điều 77 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15: với công tác có công nghệ thi công mới, vật liệu mới chưa được quy định trong hệ thống định mức, chủ đầu tư các dự án đầu tư công có trách nhiệm tổ chức khảo sát, cung cấp số liệu theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Ba điểm mới của Nghị định 206/2026 cho công tác chưa có định mức
So với khung cũ, Nghị định 206/2026/NĐ-CP nới rộng đáng kể các nguồn dữ liệu được phép dùng khi công tác chưa có định mức trong hệ thống hiện hành.
Một — được dùng định mức nước ngoài
Điểm d khoản 5 Điều 20 quy định với dự án đầu tư công có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, sử dụng công nghệ mới chưa phổ biến ở Việt Nam, trường hợp sử dụng định mức nước ngoài để phù hợp với tiêu chuẩn và công nghệ áp dụng cho dự án thì chủ đầu tư:
- Tổ chức thu thập, biên dịch các định mức nước ngoài;
- Thuê tổ chức tư vấn có năng lực, kinh nghiệm phân tích, đánh giá, xác định danh mục và các nội dung áp dụng cho dự án;
- Chủ đầu tư quyết định sử dụng làm cơ sở xác định chi phí đầu tư xây dựng, đồng thời tổng hợp báo cáo gửi người quyết định đầu tư để theo dõi, quản lý;
- Trong quá trình thi công, tổ chức khảo sát, thu thập dữ liệu kiểm chứng định mức đã sử dụng, gửi kết quả về Bộ Xây dựng, bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành hoặc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh tuỳ theo cấp quyết định đầu tư.
Hai — được thành lập Ban đơn giá xây dựng công trình
Khoản 5 Điều 24 Nghị định 206/2026/NĐ-CP cho phép, trong trường hợp cần thiết, người quyết định đầu tư quyết định thành lập Ban đơn giá xây dựng công trình để xác định giá vật liệu, cấu kiện, bộ phận công trình có yêu cầu thiết kế, tiêu chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật đặc thù, chuyên biệt.
Thành phần ban phụ thuộc cấp quyết định đầu tư: dự án do người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương quyết định thì có đại diện các bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành; dự án do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thì có đại diện các sở, ban ngành và cơ quan liên quan. Chi phí hoạt động của ban được xác định bằng dự toán và tính trong tổng mức đầu tư của dự án — tức là có nguồn chi hợp pháp, không phải làm không công.
Ba — định mức dự toán công trình như một loại riêng
Khoản 6 Điều 19 Nghị định 206/2026/NĐ-CP nêu rõ: định mức dự toán công trình áp dụng cho dự án có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, sử dụng công nghệ mới chưa phổ biến ở Việt Nam; có công tác xây dựng sử dụng công nghệ thi công mới, sử dụng vật liệu mới chưa được quy định trong hệ thống định mức.
Nghĩa là loại định mức lập riêng cho một công trình cụ thể được thừa nhận là một loại có tên trong nghị định, chứ không phải một cách làm chữa cháy nằm ngoài hệ thống.
Ba vướng mắc thực tế chưa được gỡ
Phần này viết theo góc nhìn người trong nghề, và em nói thẳng chứ không né.
Một — ai chịu chi phí xác định định mức mới
Việc khảo sát, thu thập số liệu, thuê tư vấn phân tích đều tốn tiền và tốn người. Riêng Ban đơn giá xây dựng công trình thì nghị định nói rõ chi phí hoạt động tính trong tổng mức đầu tư. Nhưng với trường hợp phổ thông hơn — chủ đầu tư tự tổ chức xác định một vài định mức cho công trình — thì em không tìm được quy định nêu minh thị nguồn chi và cách xác định chi phí đó.
Hai — thẩm định định mức mới vào thời điểm nào
Định mức tự xác định được dùng để lập dự toán, và dự toán thì được thẩm định. Nhưng bản thân việc xác định định mức có phải qua một bước thẩm định riêng không, ai làm, ở thời điểm nào — em không tìm được quy định trả lời rành mạch. Trên thực tế nó thường được xem xét lẫn trong bước thẩm định dự toán, nhưng đó là thông lệ chứ không phải quy trình được quy định.
Ba — khảo sát công tác chưa có định mức trong lúc thi công rất khó thực hiện
Đây là vướng mắc mà Hội Kinh tế xây dựng Việt Nam đã nêu từ thời Nghị định 10/2021 và vẫn còn nguyên giá trị: biện pháp thi công thực tế của nhà thầu thường khác biện pháp giả định lúc lập dự toán. Khảo sát hao phí thực tế trong điều kiện đó cho ra một con số phản ánh cách làm của nhà thầu cụ thể, chứ không hẳn là mức hao phí cần thiết cho công tác. Đưa số liệu đó vào hệ thống chung phải qua một lớp xử lý mà quy định chưa mô tả.
Hồ sơ cần chuẩn bị khi công tác chưa có định mức và phải lập mới
Không có mẫu bắt buộc cho hồ sơ công tác chưa có định mức, nhưng để thuyết phục được người thẩm định thì bộ hồ sơ nên có đủ những đầu mục sau.
| # | Tài liệu | Trả lời câu hỏi gì |
|---|---|---|
| 1 | Thuyết minh vì sao không dùng được định mức hiện hành — nêu rõ đã tra những văn bản nào, mã hiệu nào gần nhất, vì sao không vận dụng và không điều chỉnh được | Vì sao phải đi tới bước ba |
| 2 | Mô tả công tác — yêu cầu kỹ thuật, quy chuẩn và tiêu chuẩn áp dụng, điều kiện thi công, biện pháp thi công | Công tác này thực chất là gì |
| 3 | Bảng tính hao phí vật liệu, nhân công, máy và thiết bị thi công, theo phương pháp tại Thông tư 37/2026/TT-BXD | Con số ở đâu ra |
| 4 | Số liệu gốc — kết quả khảo sát, số liệu công trình tương tự, hoặc định mức cơ sở đã dùng | Cơ sở dữ liệu nào chống lưng cho bảng tính |
| 5 | Đối chiếu với dự án tương tự nếu có, kể cả dự án nước ngoài với dự án quy mô lớn | Con số có nằm trong khoảng hợp lý không |
Mục số một là mục hay bị bỏ qua nhất và cũng là mục quan trọng nhất. Người thẩm định không phản đối việc xây dựng định mức mới — họ phản đối việc không thấy bằng chứng rằng các bước nhẹ hơn đã được thử.
Câu hỏi thường gặp về công tác chưa có định mức
Công tác chưa có định mức thì xử lý thế nào cho đúng?
Theo điểm a khoản 5 Điều 20 Nghị định 206/2026/NĐ-CP, đi ba bước theo thứ tự: vận dụng định mức đã có, điều chỉnh định mức cho phù hợp điều kiện và biện pháp thi công, và cuối cùng là xây dựng định mức mới theo phương pháp tại Thông tư 37/2026/TT-BXD.
Chủ đầu tư có được tự xác định định mức không?
Được, cho công trình của mình. Chủ đầu tư và đơn vị lập dự toán được áp dụng, vận dụng, điều chỉnh định mức, hoặc căn cứ công nghệ, biện pháp và điều kiện thi công dự kiến để tổ chức xây dựng và xác định định mức. Đây không phải thẩm quyền ban hành định mức cho người khác dùng.
Có được dùng định mức nước ngoài không?
Được, với dự án đầu tư công quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, công nghệ mới chưa phổ biến ở Việt Nam. Theo điểm d khoản 5 Điều 20, chủ đầu tư thu thập và biên dịch, thuê tư vấn phân tích đánh giá, quyết định sử dụng và báo cáo người quyết định đầu tư; trong thi công phải khảo sát kiểm chứng và gửi kết quả về cơ quan quản lý.
Xác định định mức xong có phải gửi đi đâu không?
Có, với dự án đầu tư công. Điểm b khoản 5 Điều 20 quy định chủ đầu tư gửi kết quả khảo sát, xác định định mức về Bộ Xây dựng và cơ quan ban hành định mức để phục vụ rà soát, cập nhật hệ thống.
Bắt buộc phải xây dựng định mức mới hay có cách khác?
Có cách khác. Khoản 5 Điều 77 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 cho phép, với dự án đầu tư công, sử dụng giá xây dựng theo Điều 78 của Luật thay vì đi tới cùng con đường định mức.
Định mức tự xác định thì thuyết minh phải chặt
Bộ dự toán có công tác tự xác định định mức luôn bị soi kỹ hơn bình thường. Thứ cứu hồ sơ ở bàn thẩm định là bảng bóc tách tra ngược được về bản vẽ và phần thuyết minh nêu rõ từng bước đã thử.
Trường Tạo nhận bóc tách khối lượng và lập dự toán theo khung pháp lý hiện hành — kèm thuyết minh căn cứ cho từng công tác. Xem Dịch vụ bóc khối lượng và lập dự toán, hoặc gọi hotline 0945 255 722.
Căn cứ tham chiếu: Luật Xây dựng số 135/2025/QH15; giải đáp của Bộ Xây dựng về áp dụng định mức khi lập dự toán trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ; Nghị định 206/2026/NĐ-CP ngày 15/6/2026; Thông tư 37/2026/TT-BXD và Thông tư 38/2026/TT-BXD ngày 26/6/2026; Công văn 9947/BXD-VPB ngày 29/6/2026. Bài viết cập nhật ngày 25/8/2026 — vui lòng đối chiếu bản gốc trước khi dùng làm căn cứ hồ sơ.
